Çıplak şevin bitki örtüsüyle kapatılması: tohum püskürtme, malç ve yapıştırıcı karışımı ile gerektiğinde üç boyutlu erozyon kontrol matı. Amaç görüntü değil, yüzeyde kök ağı kurup ince malzeme kaybını durdurmaktır.
Kazı ve dolgu sonrası ortaya çıkan çıplak şev, ilk yağışlarla ince malzemesini kaybetmeye başlar: önce yağmur damlasının açtığı küçük çukurlar, sonra birleşerek oluk, en sonunda derinleşerek yarıntı. Kaybedilen ince malzeme hendeği, menfezi ve aşağıdaki dere yatağını doldurur, kaplama kenarını oyar ve bakım maliyetini kalıcı hâle getirir. Bitki örtüsü kurulmamış bir şevde bu döngü kendiliğinden durmaz; her olayda tohumun tutunacağı ince tabaka biraz daha azalır.
Öncü işaretler basittir: şev yüzeyinde paralel oluklar, etekte ve hendekte biriken ince kum ve silt, açığa çıkmış kök ve iri taş, dolgu şevinde topuk çökmesi, yağış sonrası bulanık akış. Bakı ve eğim de bilgi taşır; güneye bakan dik yüzeylerde tohum yaz sıcağında kurur. Bu işaretler görüldüğünde sorun estetik değil, yüzey malzemesinin kaybıdır.
Ölçtüğümüz ve derlediğimiz veriler: şev eğimi ve yüksekliği, yüzey malzemesinin tane dağılımı ve organik madde içeriği, pH ve tuzluluk, taş oranı, bakı ve rüzgâr, yağış rejimi ve mevsim penceresi, yüzeyden gelen suyun yoğunlaştığı hatlar, sulama imkânı, çevredeki doğal bitki türleri.
| Gözlem | Ölçüt | Karar |
|---|---|---|
| Eğim ılımlı, yüzeyde ince malzeme var | Tohum tutunabilir, akış hızı düşük | Tohum püskürtme, malç ve yapıştırıcılı karışım |
| Eğim dik, yüzey kaygan veya taşlı | Karışım yüzeyde durmuyor | Erozyon kontrol matı ve üzerine tohum püskürtme |
| Yoğun akışın toplandığı oluk ve kanal | Akış hızı bitki kurulmadan yüzeyi alıp götürüyor | Yüksek akışa dayanıklı mat veya bitümlü mat, akış yönlendirmesi |
| Yüzeyde ince malzeme yok, kaya çıkmış | Kök tutunacak ortam bulunmuyor | Önce yüzey hazırlığı ve toprak serimi, ya da bitkilendirme hedefinden vazgeçme |
| Dolgu şevinde yük dağılımı ve stabilite sorunu | Yüzeysel çözüm yetmiyor | Hücresel dolgu sistemi veya şev geometrisinin gözden geçirilmesi |
| Kaya düşmesi de var | İki tehlike iç içe | Önce koruma sistemi, bitkilendirme onun üstüne kurulur |
Belirleyici olan zaman penceresidir: tohumun çimlenip kök ağını kurması haftalar alır ve o süre içinde yüzeyi tutan şey tohum değil, malç ile mattır. Karışımın ve matın seçimi bu yüzden bitki türü kadar önemlidir.
| Sistem | Ne zaman uygun | Kaynak |
|---|---|---|
| Tohum püskürtme (hidrotohumlama) | Ilımlı eğim, yüzeyde ince malzeme varken | Artusa uygulama |
| Üç boyutlu geomat ve üzerine tohumlama | Dik ve kalıcı erozyon koruması gerektiğinde | Tedarik |
| Bitümlü dolgulu mat | Yüksek akış hızlı kanal ve dere yatağı kesimlerinde | Tedarik |
| Hücresel dolgu sistemi | Şev ve dolguda zemin stabilizasyonu ve yük dağıtımı | Tedarik |
| Altıgen çift bükümlü tel ağ | Mat altında takviye, taşlı yüzeyde tutucu katman | Artusa imalatı |
| Yüzey hazırlığı, toprak serimi, sulama | Her yöntemin ön koşulu | Artusa uygulama |
Karışım su, tohum, malç (selüloz veya saman esaslı), yapıştırıcı ve gerektiğinde gübre ile toprak düzenleyiciden oluşur. Oranlar ve uygulama miktarı sahaya göre belirlenir, proje dosyasına [kg/ha] cinsinden yazılır. Yerel iklime uymayan süs türleri konulduğunda ilk yıl yeşil görünen şev ikinci yıl çıplak kalır; tür seçimi bu işin en çok atlanan kalemidir.
Sıra yüzey hazırlığıyla başlar: yüzey tırmıklanır, sıkışmış kabuk kırılır, kaba taş temizlenir, gerekiyorsa ince toprak serilir. Mat kullanılacaksa şev başında açılan hendeğe ankastre edilir, aşağı doğru serilir ve kancalarla sabitlenir; bindirme yönü akış yönüne göre belirlenir. Ardından karışım hazırlanır ve püskürtülür; hat mesafesi ve tabanca açısı eşit dağılım sağlayacak biçimde ayarlanır. Dik kesimlerde tecrübeli uzman personel ile halatlı erişim kullanılır.
Mevsim penceresi başarıyı doğrudan belirler: ilkbahar ve sonbahar tercih edilir, yaz ortası ve don dönemi uygun değildir. Kontrol noktaları: yüzey hazırlığının kabulü, karışım dozajı ve tank kaydı, kapsama eşitliği, mat ankastre derinliği ve kanca sıklığı, ilk sulama, çimlenme sayımı.
Kabul, uygulanan miktarın değil, tutan bitkinin ölçüsüyle yapılır. Teslimde bakılanlar: birim alandaki çimlenme yoğunluğu, kapsama oranı, boş kalan alanların dağılımı, matın ankastre ve bindirme kontrolü, kanca sıklığı, karışım ve dozaj kayıtları. Kapsama hedefin altındaysa boş alanlar yeniden tohumlanır. Kabul ölçütü ve ölçüm zamanı işin başında yazılmalıdır.
Bakım döneminde yapılanlar: ilk sezon sulama, yabancı ot kontrolü, boş alanların tamamlanması, oluk oluşan yerlerde yüzey onarımı ve akış yönlendirmesi, matın kalkan uçlarının yeniden sabitlenmesi. Bitkilendirme iki mevsim izlenmeden tamamlanmış sayılmaz.